Ngoài nguồn HDV sẵn có, trong mùa cao điểm du lịch nội địa, các hãng lữ hành thường xuyên phải sử dụng các cộng tác viên là các HDV tự do. Tuy nhiên, các HDV tự do lại không có ràng buộc với công ty về kỷ luật và giấy tờ nên các công ty rất khó khăn trong việc lựa chọn những người đáng tin cậy. Ở nhiều công ty lữ hành, khi lượng HDV chính thức và cộng tác viên đều không đủ thì để đáp ứng đủ nhu cầu của khách đã phải sử dụng cả những người điều hành tour, lãnh đạo các phòng như ở một Trung tâm Điều hành du lịch miền Trung của một hãng lữ hành đã phải huy động đến cả Ban điều hành trung tâm, Trợ lý Giám đốc tham gia làm HDV khi khách đăng kí tour Đà Nẵng tăng mạnh.

Nhiều công ty vì quá kẹt HDV đã tuyển cả sinh viên thực tập ở các trường đào tạo Du lịch nhưng vì chưa có kỹ năng nên những sinh viên này cũng chỉ được đi phụ giúp, học nghề những HDV “lão luyện” chứ không được trực tiếp tham gia. Tính chất của người làm HDV tiếng Việt ngoài kiến thức rộng, phục vụ chuyên nghiệp còn phải là người hoạt náo giỏi, biết cách tổ chức trò chơi và tạo không khí vui vẻ trong suốt chuyến đi nên không phải ai mới vào nghề cũng làm được mà đều phải trải qua thực tế và tích lũy kinh nghiệm.

Vì những khó khăn trong việc thiếu HDV du lịch, nhiều công ty du lịch lớn do giữ uy tín đã phải từ chối không nhận tour. Bên cạnh đó cũng có không ít công ty vẫn dùng những HDV không có thẻ hành nghề, điều này không chỉ vi phạm Luật Du lịch mà còn ảnh hưởng đến chất lượng tour gây mất uy tín của ngành Du lịch.

Để khắc phục tình trạng này, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đào tạo và cấp chứng chỉ bồi dưỡng nghiệp vụ hướng dẫn du lịch, TCDL đã ủy quyền cho 11 cơ sở đào tạo trên toàn quốc được tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ hướng dẫn du lịch và kiểm tra ngoại ngữ là:

1. Trường Đại học Khoa học Xã hội Nhân văn, ĐHQG Hà Nội

2. Trường Đại học Mở Hà Nội

3. Trường Cao đẳng Nghề Du lịch Hải Phòng

4. Trường Trung cấp nghề Tư thục Du lịch Sài Gòn

5. Trường Đại học Đà Lạt

6. Trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng

7. Trường Cao đẳng Du lịch Huế,

8. Trường Đại học Dân lập Văn Hiến, TPHCM

9. Trường Đại học Đông Á

10. Trường cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch Hạ Long

11. Trường Đại Học Huế (Khoa du lịch)

Vừa qua, TCDL đã ủy quyền cho Viện Đại học Mở Hà Nội  tổ chức 2 kỳ kiểm tra và cấp chứng chỉ nghiệp vụ hướng dẫn du lịch cho những người có nhu cầu xin cấp, đổi thẻ hướng dẫn viên du lịch ở khu vực phía Bắc. Đợt một đã được triển khai vào trung tuần tháng 6/2010. Đợt 2 dự kiến sẽ bắt đầu triển khai vào 15/8/2010.